ApoB – dlaczego to ważniejsze niż sam LDL?

Miażdżyca i cholesterol to temat, który wywołuje wiele emocji. Polska to kraj z bardzo wysokim współczynnikiem osób chorujących na choroby na podłożu miażdżycy. Z drugiej strony coraz więcej jest dezinformacji dotyczącej przyczyn tej choroby.

W poprzednim wpisie na moim blogu opisałam, co wchodzi w skład blaszki miażdżycowej. Kolejny wpis dotyczy Apolipoproteiny B – cząsteczki, która w najlepszy sposób opisuje ilość cząstek miażdżycotwórczych. Jest dokładniejsza niż oznaczenie LDL, bo tak jak opisałam w poście o miażdżycy – LDL różnią się pod względem wielkości i gęstości. To oznacza, że dwie osoby mające taki sam poziom LDL (np. 150) mogą mieć inny poziom ApoB.
Na jedną cząsteczkę LDL przypada jedna apolipoproteina B. Czyli osoba, która ma więcej małych, gęstych LDL, ma więcej ApoB. A osoba, która ma większe LDL, będzie miała mniej ApoB.

Dlatego oznaczanie Apolipoproteiny B coraz częściej jest zalecane jako badanie, które dokładniej opisuje nasze ryzyko sercowo-naczyniowe.

ApoB – dlaczego to ważniejsze niż sam LDL?
• LDL-C mówi nam, ile cholesterolu jest w cząsteczkach LDL.
• ApoB mówi nam, ile faktycznie mamy cząsteczek LDL (każda cząsteczka LDL ma jedno białko ApoB).

To istotne, bo LDL może być „mało i duże” (mniej groźne) albo „dużo i małe, gęste” (bardziej aterogenne). Zwykłe badanie LDL-C tego nie pokaże. ApoB zlicza wszystkie cząsteczki, więc lepiej odzwierciedla ryzyko miażdżycy.

Co daje badanie ApoB?
• Dokładniejszą ocenę ryzyka sercowo-naczyniowego,
• Pozwala odróżnić sytuację, w której LDL-C jest w normie, ale cząsteczek LDL jest za dużo.

Jak interpretować wyniki ApoB?
Normy ApoB – podobnie jak normy LDL – zależą od tego, w jakiej grupie ryzyka znajduje się pacjent. Im wyższe ryzyko (obliczane np. w skali SCORE-2 lub QRISK3), tym niższy poziom LDL i ApoB powinniśmy mieć.

Normy docelowe ApoB

• Dla osób z niskim i umiarkowanym ryzykiem: docelowe stężenie ApoB powinno być < 100 mg/dl.
• Dla osób z dużym ryzykiem: docelowe stężenie ApoB powinno być < 80 mg/dl.
• Dla osób z bardzo dużym ryzykiem (np. pacjenci po zawałach, z rozpoznaną miażdżycą): docelowe stężenie ApoB powinno być < 65 mg/dl.

Czy każdy powinien badać ApoB?
Mimo że nie jest to badanie refundowane przez NFZ, coraz częściej je wykonujemy, ponieważ najlepiej koreluje z oceną ryzyka sercowo-naczyniowego.

Rozbieżności mogą dotyczyć:
• pacjentów, którzy mają dużo małych, gęstych LDL – wtedy ApoB będzie wyższe niż pokazuje LDL,
• pacjentów, którzy mają duże cząsteczki LDL – wtedy ApoB będzie niższe.

Co zrobić, jeśli mamy wysoki cholesterol LDL i ApoB?

Jak obniżyć go za pomocą diety? Oto najważniejsze zalecania, które działają u moich pacjentów (i mojego męża).

• Odstawienie słodyczy. Pamiętaj, to cukier połączony z tłuszczem. Pamiętaj też o tych domowych i cukierniczych wypiekach, w których też jest spora ilość masła i cukru,
• Ograniczenie cukru i dużych ilości węglowodanów rafinowanych. Mimo iż produkty typu makaron, chleb, soki owocowe, napoje gazowane (te „zero cukru” też!) nie zawierają tłuszczu, to poprzez wpływ na zaburzenia gospodarki glukozowo-insulinowej wpływają na stłuszczenie wątroby i wzrost LDL (szczególnie tych małych, gęstych),
• Ocena ilości tłuszczu w diecie. Czy jesz dużo masła, tłustych serów, mięsa? Jeśli tak:
• Ogranicz tłuste mięso. Z punktu widzenia wpływu na lipidy, wieprzowina to najbardziej tłuste mięso. Uważaj szczególnie na przetworzone mięso – kiełbasy, pasztety, wędliny,
• Rozwaga w stosowaniu masła, tłustego nabiału, oleju kokosowego, ghee, smalcu. Co to znaczy? Nie musisz rezygnować z nich całkowicie, bo tłuszcze nasycone mogą stanowić 7% naszego dziennego zapotrzebowania kalorycznego (jeśli nie masz problemów z cholesterolem, to 10%), ale ogranicz, jeśli jest ich więcej,
• Odstawienie lub znaczne ograniczenie alkoholu. To „game changer”, jeśli chodzi o poprawę pracy wątroby i poprawę profilu lipidowego.
• Rezygnacja z żywności przetworzonej, fast foodu i częstego jedzenia na mieście. Niestety, im bardziej przetworzony produkt, tym więcej cukru i tłuszczu może kryć. Czytaj etykiety!
• Wybieranie oliwy extra virgin. Ma udowodniony wpływ na poprawę lipidów, dodatkowo działa przeciwzapalnie. To najlepiej przebadany rodzaj tłuszczu z udowodnioną redukcją ryzyka sercowo-naczyniowego,
• Wybieranie dobrych jakościowo olejów roślinnych. Najlepiej ekologicznych, a jeśli tłoczonych na zimno, to z pewnego źródła. Przechowuj je w lodówce i nie spożywaj po terminie przydatności,
• Dbałość o błonnik w diecie (minimum 30 g/dobę). Hamuje on wchłanianie cholesterolu w jelitach. Błonnik to: warzywa, strączki, siemię lniane, babka płesznik, nasiona chia,
• Jedzenie garści migdałów dziennie. Mają wpływ na hamowanie wchłaniania cholesterolu w jelitach,
• Jedzenie owoców jagodowych. Zawierają antyoksydanty, które zmniejszają utlenianie LDL,
• Wspieranie wątroby. To klucz do zdrowia; to ona zarządza naszymi lipidami. Jeśli wątroba sprawnie działa, to jest większa szansa na poprawę profilu lipidowego (o tym więcej w kolejnym wpisie).

Zdrowa, nieprzetworzona dieta, bazująca na zalecaniach diety śródziemnomorskiej, to najlepszy sposób na poprawę profilu lipidowego. Poprzez zmianę diety jesteśmy w stanie zredukować poziom LDL o 15-30% i znacznie obniżyć trójglicerydy.

Pacjenci z bardzo wysokim poziomem LDL (i ApoB) mogą nie osiągnąć celu terapeutycznego tylko poprzez zmianę diety, ale zdecydowanie zbliżą się do zdrowia i zredukują ryzyko sercowo-naczyniowe.

Zgodnie z zasadą „jesteś tym, co jesz” – podejmujmy świadome wybory żywieniowe.