Miażdżyca – cichy wróg naszych naczyń.

Czym właściwie jest miażdżyca?

Miażdżyca to przewlekły proces zapalny, w którym w ścianach tętnic odkładają się złogi tłuszczowe, cholesterol, komórki zapalne i włóknista tkanka. Z czasem tworzą się tzw. blaszki miażdżycowe, które zwężają naczynie i utrudniają przepływ krwi.

W skrajnych sytuacjach dochodzi do ich pęknięcia i powstania zakrzepu – a to może zakończyć się zawałem serca lub udarem mózgu.

Nie każda blaszka miażdżycowa równa się zawał serca lub udar mózgu. Miażdżyca to choroba, która często zaczyna się już w młodości i rozwija się bezobjawowo przez kilkadziesiąt lat.

Na powstawanie miażdżycy mają wpływ liczne czynniki ryzyka, dlatego nie możemy koncentrować się tylko na obniżaniu cholesterolu LDL. Z drugiej strony, mając np. dobry poziom homocysteiny, trójglicerydów lub glukozy, nie możemy ignorować wysokiego stężenia cholesterolu LDL.

Jak powstaje miażdżyca?

Proces zaczyna się od uszkodzenia śródbłonka, czyli wewnętrznej wyściółki naczynia. Przyczyną mogą być m.in. wysokie ciśnienie tętnicze, toksyny z dymu papierosowego czy podwyższony poziom lipoprotein, które mogą penetrować ścianę naczynia.

Uszkodzone miejsce staje się bardziej „lepkie” i podatne na odkładanie cząsteczek tłuszczu oraz przyciąga komórki układu odpornościowego. Tak tworzy się blaszka miażdżycowa, która z czasem rośnie i usztywnia naczynie.

Miażdżyca rozwija się po cichu przez wiele lat – często nie dając żadnych objawów aż do momentu poważnego incydentu sercowo-naczyniowego. Nie u wszystkich ludzi miażdżyca da powikłania – wielu z nas umrze z blaszkami miażdżycowymi z zupełnie innej przyczyny.

Co znajduje się w blaszce miażdżycowej?

Blaszka miażdżycowa to złożona struktura – nie jest tylko „złogiem cholesterolu”, ale swoistą tkanką tworzoną przez lipidy, komórki i elementy tkanki łącznej.

Główne elementy blaszki:

• Lipidy: cholesterol (głównie LDL), estry cholesterolu, resztki chylomikronów, triglicerydy – tworzą tzw. rdzeń lipidowy w centralnej części blaszki.
• Komórki zapalne: makrofagi (pochłaniają cholesterol i przekształcają się w tzw. komórki piankowate), limfocyty T (wzmacniają proces zapalny).
• Komórki mięśni gładkich naczyń (SMC): migrują z błony środkowej do wewnętrznej, gdzie produkują kolagen i proteoglikany – tworząc czapeczkę włóknistą stabilizującą blaszkę.
• Tkanka łączna: kolagen, elastyna, proteoglikany – nadają strukturę i wpływają na stabilność.
• Włóknik i zakrzep (czasami): w przypadku pęknięcia blaszki na jej powierzchni odkłada się fibryna i płytki krwi, co może prowadzić do zamknięcia światła naczynia.

Blaszka miażdżycowa to nie tylko tłuszcz – to mieszanina cholesterolu, trójglicerydów, zapalnych komórek odpornościowych i tkanki łącznej. W jej wnętrzu powstaje rdzeń lipidowy, a na zewnątrz czapeczka włóknista. Gdy ta czapeczka pęknie, dochodzi do powstania zakrzepu i zamknięcia naczynia – czyli zawału lub udaru.

Czynniki ryzyka powstawania miażdżycy:

Niemodyfikowalne – czyli te, na które nie mamy wpływu:

1. Wiek – z wiekiem wzrasta ryzyko miażdżycy
2. Płeć – mężczyźni mają większe ryzyko, ale kobiety po menopauzie doganiają mężczyzn
3. Uwarunkowania genetyczne – dodatni wywiad rodzinny w kierunku miażdżycy zwiększa ryzyko

Modyfikowalne – czyli te, na które mamy wpływ:

• Nieprawidłowy profil lipidowy
• Nadciśnienie tętnicze
• Otyłość / nadwaga
• Cukrzyca / insulinooporność / podwyższony poziom glukozy
• Brak aktywności fizycznej / siedzący tryb życia
• Nieprawidłowa dieta
• Przewlekły stres
• Zaburzenia snu
• Palenie papierosów

Oprócz tych głównych czynników ryzyka istnieje jeszcze grupa tzw. modyfikatorów ryzyka, do których należą m.in.: depresja, niski status socjoekonomiczny, choroby zapalne, przedwczesna menopauza, nadciśnienie ciążowe, obturacyjny bezdech senny.

Czy cholesterol jest czynnikiem ryzyka miażdżycy?

Cholesterol to substancja niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Pełni wiele funkcji:

• jest składnikiem budulcowym błon lipidowych – odpowiada za ich strukturę i płynność,
• uczestniczy w przekazywaniu sygnałów w komórkach nerwowych,
• decyduje o aktywności receptorów i enzymów metabolicznych,
• jako składnik żółci pomaga w trawieniu tłuszczów,
• jest prekursorem witaminy D3 oraz hormonów steroidowych (aldosteron, progesteron, estrogen, testosteron, kortyzon).

Cholesterol jako substancja nierozpuszczalna w krwi transportowany jest w postaci lipoprotein. W ich skład wchodzą: cholesterol, trójglicerydy, fosfolipidy i apolipoproteiny.
Lipoproteiny różnią się między sobą  gęstością i średnicą , a od tych parametrów zależy zwiększone ryzyko tworzenia miażdżycy.

Wyróżniamy lipoproteiny: LDL, VLDL, IDL, TRL, HDL, lipoproteinę(a).

• HDL transportuje cholesterol z tkanek do wątroby – pełni funkcję ochronną.
• Pozostałe transportują cholesterol z wątroby do narządów – ich nadmiar zwiększa ryzyko tworzenia blaszek miażdżycowych.

Nie wszystkie LDL są takie same.

Lipoproteiny LDL różnią się wielkością i gęstością, co ma ogromne znaczenie dla ich działania w organizmie.

U osób z zespołem metabolicznym, cukrzycą typu 2, otyłością brzuszną lub insulinoopornością często obserwuje się przewagę małych gęstych LDL – nawet jeśli całkowite stężenie LDL-cholesterolu nie jest dramatycznie wysokie. Dlatego sama wartość LDL-C nie zawsze w pełni odzwierciedla ryzyko sercowo-naczyniowe.

Obecność małych, gęstych LDL zwiększa ryzyko choroby niedokrwiennej serca nawet 7-krotnie.

Co uszkadza śródbłonek?

Powstawanie miażdżycy wymaga uszkodzenia śródbłonka naczyń, czyli wewnętrznej warstwy wyścielającej ścianę naczynia.

Czynniki uszkadzające śródbłonek:

• palenie tytoniu,
• wysokie ciśnienie krwi,
• stres oksydacyjny,
• zanieczyszczenie środowiska,
• wysokie stężenie lipoprotein LDL.

Im dłużej utrzymuje się wysokie stężenie lipoprotein w świetle naczyń, tym większa szansa, że ulegną one utlenieniu i zostaną wbudowane w ścianę tętnic.

Kto jest bardziej narażony?

Osoby, które mają więcej czynników ryzyka miażdżycy oraz te, które są narażone na wysokie stężenia LDL przez długi czas.
Im wyżej i dłużej utrzymuje się LDL, tym większa szansa, że powstaną blaszki miażdżycowe.

Czynniki zwiększające poziom utlenionego LDL:

• dieta bogata w tłuszcze trans,
• palenie,
• źle kontrolowana cukrzyca,
• zespół metaboliczny,
• narażenie na toksyny.

Gdy LDL ulegnie utlenieniu, zasiedla wewnętrzną wyściółkę (śródbłonek) tętnic organizmu, takich jak tętnice szyjne, tętnice wieńcowe i tętnice, które dostarczają krew do nóg i ramion.

Inne nieprawidłowości sprzyjające miażdżycy:

• wzmożona aktywacja płytek krwi,
• zaburzone procesy rozpuszczania skrzepu w naczyniach,
• uwalnianie czynników prozapalnych.

Za te nieprawidłowości w dużej mierze odpowiada nieprawidłowy styl życia.
Dodatkowe czynniki ryzyka nasilają proces tworzenia miażdżycy.

Niestety tak jak wspomniałam wcześniej, sam wysoki poziom lipoprotein tez może uszkadzać ścianę tętnic i  zapoczątkowywać proces tworzenia miażdżycy. Przykładem są osoby z hipercholesterolemią rodzinną, które od dziecka maja bardzo wysokie stężenie lipoprotein LDL, prawidłowe wartości trójglicerydów i HDL, i mimo iż nie mają innych chorób, rozwijają miażdżycę (często w młodym wieku).

Co robić, aby uniknąć miażdżycy?

Należy zadbać o wszystkie czynniki ryzyka. Nie można koncentrować się tylko na obniżaniu cholesterolu LDL ani akceptować przez lata jego wysokich wartości.

Jeśli spojrzymy na to jak wygląda blaszka miażdżycowa to zgodnie przyznamy, że gdyby w naszych naczyniach nie krążyły lipoproteiny to makrofagi nie miałyby co wychwytywać, tworzyć komórek piankowych  i tym samym blaszek miażdżycowych.

Dlatego najważniejsza rzecz jaką powinniśmy  zrobić to: 

• zadbać o prawidłowy poziom lipoprotein,
• zmniejszyć stres oksydacyjny (który odpowiada za utlenianie LDL),
• ograniczyć ilość małych, gęstych LDL,
• zadbać o szczelność śródbłonka poprzez zmniejszenie przewlekłego stanu zapalnego.

Ale o tym napiszę już w kolejnym poście.
Obserwuj mnie na Instagramie – tam każdego dnia dzielę się informacjami, jak dbać o zdrowie i zmniejszać ryzyko miażdżycy. 😊